PO2 bij duiken staat voor de partiële druk van zuurstof in je ademgas. Dat klinkt technisch, maar in de praktijk is het een van de belangrijkste veiligheidsfactoren tijdens een duik met lucht, nitrox of andere gasmengsels. Je PO2 bepaalt namelijk of je binnen een veilige zuurstofbelasting blijft op een bepaalde diepte.
Vooral bij nitroxduiken kom je dit begrip vaak tegen. Hoe dieper je gaat, hoe hoger de omgevingsdruk wordt, en daardoor stijgt ook de partiële zuurstofdruk. Juist daarom moet je weten hoe je de PO2 tijdens het duiken berekent, wat een veilige partiële zuurstofdruk voor duiken is en welke maximale pPo2 voor duiken meestal wordt aangehouden.
PO2 is de partiële zuurstofdruk van het gas dat je ademt. Ademgas bestaat uit meerdere gassen, waarvan zuurstof en stikstof de bekendste zijn. In gewone lucht zit ongeveer 21% zuurstof. Dat percentage blijft gelijk, maar de druk waarmee je dat gas inademt verandert zodra je afdaalt.
Aan de oppervlakte is de omgevingsdruk ongeveer 1 bar. Op 10 meter diepte is dat ongeveer 2 bar, op 20 meter 3 bar en op 30 meter 4 bar. Omdat zuurstof een deel van dat totale gasmengsel vormt, stijgt de partiële druk van zuurstof mee met de totale druk. Dat is precies waarom partiële druk bij duiken (PPO2, PPN2 en PPHe) zo belangrijk is: niet alleen het zuurstofpercentage telt, maar ook de diepte waarop je dat gas ademt.
De basisformule is eenvoudig:
PO2 = zuurstoffractie x absolute druk
De zuurstoffractie schrijf je als decimaal. Dus 21% zuurstof wordt 0,21 en 32% zuurstof wordt 0,32. De absolute druk is de druk op diepte, inclusief de 1 bar aan de oppervlakte.
Duik je met lucht, dan is de zuurstoffractie 0,21.
Je ziet dat de PO2 toeneemt naarmate je dieper gaat, ook al blijft het zuurstofpercentage van lucht hetzelfde.
Bij nitrox 32 is de zuurstoffractie 0,32.
Hier zie je direct waarom PO2 bij duiken vooral relevant wordt bij verrijkte lucht. Als je beter wilt snappen waarom dit gasmengsel andere limieten vraagt, lees dan ook hoe werkt nitrox? Door het hogere zuurstofpercentage kom je sneller in de buurt van de maximale veilige grens.
| Diepte | Druk | PO2 lucht 21% | PO2 nitrox 32% |
|---|---|---|---|
| 0 meter | 1 bar | 0,21 | 0,32 |
| 10 meter | 2 bar | 0,42 | 0,64 |
| 20 meter | 3 bar | 0,63 | 0,96 |
| 30 meter | 4 bar | 0,84 | 1,28 |
De veilige partiële zuurstofdruk voor duiken ligt in de praktijk meestal rond maximaal 1,4 bar voor het actieve deel van de duik. Veel duikers en opleidingsorganisaties gebruiken 1,4 bar als werkgrens en 1,6 bar als absolute bovengrens in specifieke omstandigheden, bijvoorbeeld bij decompressieduiken. Welke waarde je exact gebruikt, hangt af van je duikplanning, je opleiding en het type duik.
Voor recreatief duiken is 1,4 bar de bekendste referentie. Daarmee houd je een veiligheidsmarge aan tegen zuurstoftoxiciteit van het centrale zenuwstelsel. Hoe dichter je bij die grens komt, hoe belangrijker het wordt dat je diepte, gasmengsel en instellingen op je duikcomputer kloppen.
Als iemand vraagt wat de maximale pPo2 voor duiken is, gaat het meestal om de vraag welke bovengrens je veilig kunt aanhouden. In veel gevallen is het praktische antwoord 1,4 bar als maximum tijdens de duik. Soms wordt 1,6 bar genoemd als kritische limiet, maar dat betekent niet dat je daar standaard op moet plannen. Voor praktische keuzes in gasplanning bij technisch duiken, zie Welke gasmengsels voor technisch duiken kiezen.
Voor gewone sportduiken is het verstandiger om je planning conservatief te houden. Zeker bij nitrox wil je voorkomen dat je per ongeluk te diep gaat voor het gekozen mengsel. Je maximale diepte wordt daarom niet alleen bepaald door je brevet of omgeving, maar ook door de PO2-limiet van het gas dat je gebruikt. Meer achtergrond hierover vind je bij PPO2-limieten en exposure (CNS en OTU).
Bij gewone perslucht blijft de PO2 op recreatieve dieptes meestal ruim onder de bekende grenswaarden. Bij nitrox ligt dat anders, omdat het zuurstoffractie hoger is. Dat geeft voordelen, zoals minder stikstofopname, maar het verkleint ook je maximale operationele diepte.
Een mengsel met 32% zuurstof bereikt op 30 meter al een PO2 van 1,28. Bij 34 meter kom je ongeveer op 1,41 uit. Dat betekent dat een relatief klein verschil in diepte al het verschil kan maken tussen binnen en buiten je geplande limiet. Daarom hoort PO2-controle standaard bij verantwoord nitroxduiken.
MOD staat voor Maximum Operating Depth. Dat is de maximale diepte waarop je een bepaald gasmengsel nog kunt ademen zonder je ingestelde PO2-limiet te overschrijden. De MOD is dus direct gekoppeld aan de partiële zuurstofdruk.
Gebruik je bijvoorbeeld nitrox 32 en plan je met een maximale PO2 van 1,4 bar, dan kom je uit op een MOD van ongeveer 33 meter. Ga je dieper, dan stijgt de partiële zuurstofdruk boven je ingestelde grens. Daarom tonen duikcomputers en analysetabellen vaak meteen de MOD op basis van het zuurstofpercentage en de gekozen PO2.
Een te hoge PO2 verhoogt het risico op zuurstofvergiftiging bij duiken, vooral van het centrale zenuwstelsel. Onder water is dat extra gevaarlijk, omdat ernstige symptomen plotseling kunnen optreden en direct tot een noodsituatie kunnen leiden.
Niet iedere duiker merkt eerst lichte klachten. Soms zijn er vroege signalen, maar een aanval kan ook onverwacht ontstaan. Daarom draait veilig duiken niet om reageren op symptomen, maar vooral om voorkomen dat je de veilige PO2-grens overschrijdt.
Deze signalen worden soms samengevat met het ezelsbruggetje VENTID. Belangrijker dan het rijtje uit je hoofd leren, is begrijpen dat een te hoge PO2 onder water direct serieus genomen moet worden.
Wat je moet instellen voor PO2 op een duikcomputer hangt af van het type computer en het gasmengsel waarmee je duikt. In de praktijk stel je meestal het zuurstofpercentage van je gas in en daarnaast een maximale PO2-limiet, vaak 1,4 bar voor de werkfase van de duik. Sommige computers laten ook een aparte waarschuwing of kritische drempel instellen.
Controleer altijd of de ingestelde FO2 overeenkomt met het gemeten gas in je fles. Een verkeerde instelling kan leiden tot een foutieve MOD en onjuiste waarschuwingen. Vertrouw dus niet blind op standaardwaarden, maar verifieer je instellingen voor elke duik opnieuw.
Nee. Een hoger zuurstofpercentage kan gunstig zijn voor stikstofbelasting, maar verhoogt tegelijk de PO2 op diepte. Daardoor wordt je maximale veilige diepte juist kleiner.
Ook recreatieve duikers krijgen ermee te maken, vooral zodra ze met nitrox duiken. Dan is PO2 een basisbegrip dat direct invloed heeft op je limieten. Wie verder kijkt naar andere gasmengsels in technisch duiken, kan ook trimix meenemen in dat bredere plaatje. Wil je de systemen vergelijken en begrijpen wat dat betekent voor PO2-setpoints, zie OC vs SCR vs CCR: wat zijn de verschillen?
Dat is geen betrouwbare aanname. Zuurstoftoxiciteit kan zich zonder duidelijke waarschuwing ontwikkelen. Je planning en je dieptecontrole zijn daarom belangrijker dan afgaan op gevoel.
PO2 is de druk van alleen het zuurstofdeel van je ademgas. Hoe dieper je duikt, hoe hoger die druk wordt, zelfs als het zuurstofpercentage hetzelfde blijft.
Je vermenigvuldigt de zuurstoffractie van je gas met de absolute druk op diepte. Voor lucht op 20 meter is dat 0,21 x 3 = 0,63 bar.
Veel duikers hanteren 1,4 bar als veilige werkgrens. Voor sommige situaties wordt 1,6 bar als bovengrens genoemd, maar dat is niet de standaard planningswaarde voor recreatieve duiken.
In de praktijk wordt 1,4 bar meestal gebruikt als maximale planningswaarde tijdens de duik. 1,6 bar geldt eerder als absolute grens dan als doelwaarde.
Meestal stel je het juiste zuurstofpercentage van je fles in en controleer je of de PO2-limiet op een passende waarde staat, vaak 1,4 bar. Raadpleeg altijd de handleiding van jouw computer en volg je opleiding.
Ja, maar bij recreatieve dieptes met gewone lucht blijft de PO2 meestal ruimer binnen de bekende limieten. Bij nitrox wordt het sneller een actieve planningsfactor.
Omdat de MOD de diepte is waarop je ingestelde maximale partiële zuurstofdruk wordt bereikt. Zodra je dieper gaat, overschrijd je de geplande PO2-limiet.
