Oorbarotrauma bij duiken

Oorbarotrauma is de meest voorkomende duikblessure. Het ontstaat wanneer de druk in je middenoor niet snel genoeg gelijk wordt aan de omgevingsdruk, vooral bij afdalen. Met de juiste equalisatie, een rustig daaltempo en goede voorbereiding kun je oorpijn, slijmvliesbeschadiging of zelfs een gescheurd trommelvlies voorkomen. Hieronder lees je precies hoe het ontstaat, hoe je klachten herkent en wat je direct moet doen.

Hoe ontstaat oorbarotrauma onder water?

Je middenoor is een met lucht gevulde ruimte achter het trommelvlies. Via de buis van Eustachius wordt de druk daar gelijkgemaakt met de buitenwereld. Tijdens het afdalen neemt de omgevingsdruk snel toe. Als de buis van Eustachius niet of te traag opent, blijft de druk in het middenoor lager. Het trommelvlies wordt dan naar binnen getrokken, wat pijn en schade veroorzaakt. Dit noemen we barotrauma van het oor of barotitis media.

Equaliseren vergroot kort de luchtdruk in de neus-keelholte, zodat lucht via de buis van Eustachius het middenoor in kan. Dat moet vroeg en vaak gebeuren – idealiter al aan de oppervlakte en vervolgens elke 0,5 tot 1 meter tijdens het afdalen. Forceer nooit. Blijft de pijn, stijg dan een beetje op en probeer opnieuw. Lang doorgaan met forceren kan kleine bloedinkjes of een scheurtje in het trommelvlies geven. Zie ook druk equaliseren op je oren bij duiken voor technieken en tips.

Ook bij het opstijgen kan barotrauma ontstaan, maar zeldzamer. Lucht in het middenoor zet uit en moet kunnen ontsnappen. Is de buis van Eustachius geblokkeerd door zwelling of slijm, dan krijg je een reverse squeeze met plotselinge pijn en soms duizeligheid. Rustig opstijgen, nooit je adem inhouden en geen ontstekingsremmende sprays vlak voor het water gebruiken om door een blokkade heen te duiken zijn hier de kernregels. Lees waarom je niet snel mag opstijgen.

Symptomen waarop je moet letten

• Pijn of drukgevoel in het oor tijdens afdalen of opstijgen.
• Afgenomen gehoor, dof of gedempt geluid direct na de duik.
• Tinnitus – piep of zoem – die na de duik ontstaat of verergert.
• Een vol of verstopt gevoel in het oor, soms met evenwichtsstoornis.
• Plotselinge, scherpe pijn met mogelijke bloederige of heldere afscheiding bij trommelvliesbeschadiging.
• Duizeligheid of misselijkheid – stop direct met duiken en zoek medische hulp.

Risicofactoren en oorzaken

• Verkoudheid, neusverkoudheid, sinusitis of allergieën die de buis van Eustachius doen zwellen.
• Roken of blootstelling aan rook – prikkelt slijmvliezen en belemmert ventilatie.
• Anatomische variaties – nauwe buis van Eustachius of neusseptumafwijking.
• Te snel afdalen of pas equaliseren wanneer je al pijn voelt (een van de veelgemaakte beginnersfouten bij scubaduiken).
• Onjuiste techniek – hard persen met Valsalva in plaats van gericht equaliseren.
• Duiken met restklachten van een eerder oorbarotrauma – verhoogt de kans op recidief.

Preventie: zo equaliseer je veilig

De sleutel is vroeg, vaak en ontspannen equaliseren. Oefen op voorhand aan de oppervlakte en kies een techniek die voor jou betrouwbaar werkt. Gebruik medicatie met beleid en duik niet met verkoudheid of actieve oor- of sinusklachten. Volg daarnaast de 10 basis veiligheidsregels voor beginnende duikers.

• Equaliseer al voor de afdaling, daarna elke 0,5-1 meter. Geef het teken aan je buddy en neem de tijd.
• Houd je hoofd iets omhoog gericht tijdens het equaliseren en vermijd knikken in de nek.
• Hydrateer goed, vermijd alcohol en rook voor het duiken.
• Neussprays of decongestiva kunnen kortdurend helpen, maar duik niet om klachten heen. Gebruik alleen in overleg met een arts en test niet voor het eerst op een duikdag.
• Vented oordoppen die specifiek voor duiken zijn ontworpen kunnen drukverandering vertragen. Gebruik uitsluitend duikgeschikte varianten en test ze onder begeleiding – gewone oordoppen zijn onveilig.
• Werk aan je opdrijfvermogen en trim voor een gecontroleerd daal- en stijgtempo.

Eerste hulp en behandeling bij vermoed oorbarotrauma

• Tijdens afdalen: stop bij pijn, stijg 1-2 meter op en equaliseer opnieuw. Forceer nooit. Lukt equaliseren niet, beëindig de duik.
• Tijdens opstijgen: blijf rustig ademen, stijg langzaam en probeer te slikken of zachtjes Toynbee. Maak indien mogelijk je veiligheidsstop bij duiken. Geen Valsalva bij opstijgen.
• Na de duik: houd je oor droog, gebruik zo nodig paracetamol voor pijn en vermijd opnieuw duiken tot de klachten weg zijn.
• Zoek medische hulp bij hevige pijn, gehoorverlies, duizeligheid, oorsuizen of afscheiding uit het oor. Een KNO-arts kan schade beoordelen en behandelen.

Behandeling is vaak conservatief: rust, pijnstilling en tijd. Bij hardnekkige ventilatieproblemen kan een arts een corticosteroïd-neusspray of kortdurende decongestiva adviseren. Bij complicaties zoals een groot trommelvliesperforatie of middenoorontsteking zijn specifieke ingrepen of medicatie nodig. Keer pas terug naar het water na volledig herstel en, bij ernstige klachten, na medische fit-to-dive beoordeling.

Veelgestelde vragen

Hoe weet je of je een barotrauma hebt?

Typisch zijn oorpijn of druksensatie tijdens afdalen, gevolgd door doof of gedempt horen, oorsuizen of een vol gevoel. Ernstigere tekenen zijn plots gehoorverlies, duizeligheid of bloederige afscheiding. Blijft pijn bestaan of heb je deze alarmsymptomen, dan is een medische beoordeling noodzakelijk.

Wat is barotrauma bij duiken?

Barotrauma bij duiken is weefselschade door drukverschil. In het oor ontstaat dat wanneer de druk in het middenoor niet gelijk wordt gemaakt met de omgevingsdruk. Het trommelvlies wordt dan naar binnen of buiten getrokken, met pijn, ontsteking of een scheurtje als gevolg. Vroeg en vaak equaliseren voorkomt dit.

Wat is de behandeling voor barotrauma in het oor?

Meestal volstaan rust, pijnstilling en niet duiken tot de klachten weg zijn. Een arts kan een neusspray of kortdurende decongestiva adviseren om ventilatie te verbeteren. Bij complicaties, zoals trommelvliesperforatie of infectie, volgt gerichte behandeling door een KNO-arts en pas daarna herstart met duiken.

Waarom doen mijn oren pijn na het duiken?

Waarschijnlijk was de druk in je middenoor niet volledig gelijk tijdens afdalen of opstijgen. Restzwelling van het slijmvlies geeft een vol gevoel of pijn. Houd je oor droog, gebruik zo nodig pijnstilling en duik niet opnieuw met klachten. Keert de pijn terug of heb je gehoorverlies of duizeligheid, laat je dan medisch nakijken.