Een decompressiestop is een verplichte stop tijdens het opstijgen na een duik, zodat je lichaam opgenomen stikstof veilig kan afvoeren. Zo verlaag je de kans op decompressieziekte. Of je zo’n stop nodig hebt, hangt af van je diepte, bodemtijd en duikprofiel. Voor veel recreatieve duiken geldt dat je binnen de nultijd blijft en dus geen echte decompressiestop hoeft te maken, maar bij diepere of langere duiken kan dat wel nodig zijn.
Decompressiestops worden vaak verward met een veiligheidsstop (zie Veiligheidsstop bij duiken). Dat is logisch, maar het is niet hetzelfde. Juist dat verschil is belangrijk als je veilig wilt duiken, je duikcomputer beter wilt begrijpen en wilt weten wat er gebeurt als je geen decompressiestop maakt.
Tijdens een duik adem je onder verhoogde druk. Daardoor lossen inerte gassen, vooral stikstof, op in je bloed en weefsels. Hoe dieper en langer je duikt, hoe meer stikstof je lichaam opneemt. Tijdens het opstijgen daalt de omgevingsdruk weer. Die stikstof moet dan geleidelijk uit het lichaam verdwijnen via je ademhaling.
Als je te snel opstijgt of te weinig tijd neemt tijdens de opstijging, kan die stikstof gasbelletjes vormen. Kleine belletjes zijn niet altijd direct een probleem, maar grotere of te veel belletjes kunnen klachten veroorzaken. Een decompressiestop geeft je lichaam extra tijd om stikstof gecontroleerd af te voeren voordat je verder opstijgt.
Zie het als het langzaam openen van een fles bruiswater. Doe je dat rustig, dan blijft het beheersbaar. Open je te snel, dan wil het gas er ineens uit. Bij duiken werkt dat principe vergelijkbaar, alleen gaat het hier om je lichaam en dus om veiligheid.
Een decompressiestop is nodig wanneer je buiten de nultijd duikt. De nultijd — zie NDL (no-decompression limit) uitgelegd — is de maximale tijd die je op een bepaalde diepte kunt blijven zonder verplichte decompressiestops tijdens de opstijging. Blijf je daarbinnen, dan kun je in principe direct opstijgen met een normale opstijgsnelheid en meestal een veiligheidsstop.
Ga je over die limiet heen, dan kom je in decompressie. Je opstijging moet dan in fasen gebeuren, met een of meerdere verplichte stops op bepaalde dieptes. Hoe lang en op welke diepte je stopt, hangt af van je duikprofiel en wordt berekend met duiktabellen of, vaker, met een duikcomputer.
Dit is een van de belangrijkste verschillen voor duikers om te begrijpen. Een veiligheidsstop is een aanbevolen extra stop, meestal 3 minuten op ongeveer 5 meter. Die maak je vaak ook als je gewoon binnen de nultijd bent gebleven. Het doel is extra veiligheidsmarge inbouwen.
Een decompressiestop is niet optioneel. Die is verplicht omdat je duikprofiel daarom vraagt. Sla je die over, dan vergroot je het risico op decompressieziekte aanzienlijk.
| Onderdeel | Veiligheidsstop | Decompressiestop |
|---|---|---|
| Verplicht? | Meestal aanbevolen | Ja, verplicht |
| Wanneer? | Na veel recreatieve duiken | Bij overschrijding van de nultijd of geplande decoduiken |
| Typische diepte | Ongeveer 5 meter | Afhankelijk van duikprofiel, vaak meerdere dieptes |
| Doel | Extra veiligheidsmarge | Veilig afvoeren van opgenomen inert gas |
Als je een verplichte decompressiestop overslaat, stijg je sneller naar een lagere druk dan je lichaam veilig kan verwerken. Hierdoor kunnen stikstofbelletjes ontstaan of groter worden. Die kunnen weefsels irriteren of bloedvaten blokkeren. Dat kan leiden tot decompressieziekte, ook wel decoziekte genoemd.
Klachten kunnen mild beginnen, maar ook ernstig worden. Denk aan gewrichtspijn, vermoeidheid, tintelingen, duizeligheid, huidklachten of benauwdheid. In ernstigere gevallen kunnen neurologische symptomen ontstaan, zoals coördinatieproblemen, krachtsverlies of verlammingsverschijnselen. Klachten ontstaan niet altijd direct in het water. Soms merk je pas later dat er iets mis is.
Daarom is het zo belangrijk om je duikplan te volgen, je opstijgsnelheid te bewaken en je duikcomputer serieus te nemen. Een gemiste decompressiestop is geen detail, maar een veiligheidsprobleem.
Decompressieziekte is niet altijd direct duidelijk herkenbaar, omdat symptomen uiteenlopen. Toch zijn er signalen waarbij je alert moet zijn, zeker na een duik waarbij je niet snel opstijgen serieus moet nemen, over de nultijd bent gegaan of een stop hebt gemist.
Bij verdenking op decompressieziekte geldt altijd: neem het serieus, dien indien beschikbaar zuurstof toe, stop met verder duiken en zoek direct medische hulp. Behandeling gebeurt meestal in een recompressiekamer. Zelf afwachten is geen verstandige keuze.
Voor recreatieve duikers is de praktijk meestal simpel: je plant je duik zo dat je binnen de nultijd blijft. Daardoor hoef je normaal gesproken geen verplichte decompressiestops te maken. Wel is een veiligheidsstop van ongeveer 3 minuten op 5 meter een goede gewoonte, zeker na diepere of langere recreatieve duiken.
Dat betekent niet dat decompressie voor recreatieve duikers onbelangrijk is. Juist wel. Je hele duikplanning is erop gericht om niet in een situatie te komen waarin je onverwacht een duik maakt met decompressieverplichting. Meer context: Wat is een decompressieduik.
Wat zijn decompressie duiken precies? Dat zijn duiken waarbij je niet direct naar de oppervlakte kunt zonder verplichte stops. Zulke duiken komen vooral voor binnen technisch duiken en soms in beroepsmatig duiken. Ze vragen meer dan alleen een gewone recreatieve set-up.
Bij technische duiken worden decompressiestops vaak vooraf gepland. Duikers gebruiken daarvoor gespecialiseerde duikcomputers, back-up planning, soms andere gasmengsels en extra uitrusting zoals een DSMB, spool of stageflessen. Ook de opstijging verloopt strikter en gecontroleerder.
Daarnaast kan er tijdens de opstijging worden gewisseld naar een gasmengsel met meer zuurstof en minder inerte gassen. Dat helpt om de decompressie efficiënter te laten verlopen. Lees meer over Gas-switch procedures voor decoduiken. Voor context bij verkorte stops met rijkere gassen: Wat is accelerated decompression?
Een moderne duikcomputer is voor veel duikers het belangrijkste hulpmiddel om decompressie te bewaken. Hij berekent op basis van diepte, tijd en opstijging hoeveel nultijd je nog hebt en of je stops moet maken. Ook laat hij vaak zien op welke diepte en hoe lang een stop nodig is.
Dat maakt een duikcomputer praktisch, maar niet onfeilbaar. Je moet nog steeds begrijpen wat de informatie betekent. Als je computer aangeeft dat je in decompressie zit, dan is dat geen suggestie. Je moet de aangegeven opstijging en stops volgen.
Voor recreatieve duikers helpt een computer vooral om binnen veilige grenzen te blijven. Voor gevorderde en technische duikers is hij een essentieel onderdeel van het duikplan, samen met opleiding, gasplanning en back-up procedures.
Dat verschilt per persoon en per ernst van de situatie. Sommige duikers merken eerst vermoeidheid, gewrichtspijn of tintelingen. Anderen krijgen duizeligheid, huidklachten of benauwdheid. Omdat klachten uiteenlopen, is het verstandig om na een verdachte duik elk ongewoon signaal serieus te nemen.
Nee. Een safety stop is meestal een aanbevolen stop van ongeveer 3 minuten op 5 meter. Een decompressiestop is verplicht omdat je duikprofiel daarom vraagt. Het overslaan van een safety stop is niet hetzelfde als het overslaan van een verplichte decompressiestop.
Dat kan gebeuren als je per ongeluk over je nultijd heen gaat, maar dat is geen gewenste situatie. In de praktijk plan je als recreatieve duiker je duik juist zo dat je geen verplichte decompressiestops nodig hebt.
Dat hangt af van je duikprofiel. Soms is er één stop, soms meerdere op verschillende dieptes. Je duikcomputer of duikplanning geeft aan waar en hoe lang je moet stoppen.
Dat varieert van een korte enkele stop tot een reeks langere stops. De exacte duur hangt af van diepte, bodemtijd, herhalingsduiken en gebruikte gasmengsels. Daarom bestaat er geen vaste standaardtijd zoals bij een gewone veiligheidsstop.
Voor een eenvoudige recreatieve duik binnen de nultijd meestal niet meer dan je normale uitrusting en een duikcomputer. Voor duiken met geplande decompressie zijn aanvullende middelen vaak wel belangrijk, zoals een DSMB, spool, geschikte duikcomputer en afhankelijk van het profiel extra gas of stageflessen.
Wil je veiliger leren plannen, je nultijd beter begrijpen of de juiste uitrusting kiezen voor opstijging en stops? ScubaShack helpt duikers in en rond Eindhoven met praktische uitleg, materiaal en advies.
