Met je SAC ken je precies hoeveel lucht je per minuut verbruikt aan de oppervlakte. Dat maakt gasplanning eenvoudig en veilig: je kunt duiktijd inschatten, reserves bepalen en realistische plannen maken voor uiteenlopende omstandigheden. Zie ook Gasplanning en Rock Bottom berekenen voor het vertalen van SAC naar minimumgas, reserve en totale gasbehoefte per duik. Hieronder vind je de definitie, formule, een uitgewerkt rekenvoorbeeld, snelle praktijkmethodes en antwoorden op veelgestelde vragen.
SAC staat voor Surface Air Consumption: je luchtverbruik in liters per minuut aan de oppervlakte bij 1 bar. Omdat de omgevingsdruk toeneemt met diepte, neemt je verbruik op diepte evenredig toe. Door je SAC te kennen kun je je verbruik voor elke diepte voorspellen, je duiktijd berekenen en een passende reserve plannen. SAC is persoonlijk en situatieafhankelijk. Rustig dobberen in warm, helder water levert vaak een lager SAC op dan een koude stromingsduik of een werkduik. Daarom is je SAC een uitgangspunt dat je regelmatig bijwerkt en toepast per duiktype.
Je berekent je SAC uit een praktijkduik. Noteer na de duik:
Heb je hulp nodig bij het kiezen van cilinderinhoud en werkdruk? Bekijk onze Duikflessen: inhoud en werkdruk kiezen.
Wil je je SAC automatisch meten en gasverbruik real-time volgen? Bekijk Duikcomputers (luchtintegratie).
Bepaal de gemiddelde omgevingsdruk in bar met: 1 + (gemiddelde diepte in meters / 10). De formule voor SAC in liters per minuut aan de oppervlakte is:
SAC = (flesvolume x verbruikte bar) / (gemiddelde druk x duiktijd)
Waar verbruikte bar = begindruk – einddruk. Met deze uitkomst kun je elk verbruik op diepte berekenen door de SAC te vermenigvuldigen met de drukfactor op die diepte.
| Diepte (m) | Drukfactor (bar) |
|---|---|
| 0 | 1,0 |
| 10 | 2,0 |
| 20 | 3,0 |
| 30 | 4,0 |
Stel: je duikt met een 12 liter fles. Begindruk 200 bar, einddruk 80 bar, duiktijd 40 minuten, gemiddelde diepte 18 meter.
Je persoonlijke SAC uit deze duik is 12,9 l/min aan de oppervlakte. Gebruik meerdere duiken om een betrouwbare waarde per duiktype te krijgen.
Wil je weten hoeveel lucht je op diepte verbruikt? Vermenigvuldig je SAC met de drukfactor op die diepte. Voor het voorbeeld hierboven met een SAC van 12,9 l/min:
Om te weten hoe snel je manometer zakt, deel je het verbruik op diepte door je flesvolume. Op 20 m met een 12 liter fles: 38,7 / 12 = 3,2 bar per minuut. In 5 minuten is dat ongeveer 16 bar. Dit helpt je om onderweg snel te controleren of je nog op schema zit ten opzichte van je gasplan.
Je hebt in de praktijk vaak meerdere SAC-waarden, afhankelijk van omstandigheden en taakbelasting. Veel technische duikers werken bijvoorbeeld met een werk-SAC (beweging, stroming, fotograferen, wrakinspectie) en een DECO-SAC (stilhangend tijdens stops). Factoren die je SAC verhogen zijn onder meer kou, stress, slechte trim, tegenstroom, zwaardere uitrusting of een te hoog ademritme. Ervaring, ontspanning, een nette trim en rustig drijfvermogenbeheer verlagen je verbruik. Wil je je verbruik verlagen? Lees Luchtverbruik verminderen: praktische tips.
Richtwaarden voor recreatief duiken liggen grofweg tussen 10 en 20 l/min aan de oppervlakte. Rustige stops vallen vaak rond 8 tot 12 l/min, terwijl intensiever werk 20 tot 30+ l/min kan bereiken. Gebruik geen universeel getal: meet je eigen waarden per duiktype, neem de hoogste relevante waarde in je team voor planning en wees conservatief bij lastige omstandigheden. Werk met een vaste minimumreserve en evalueer je SAC na iedere duik om bij te sturen.
De 5-minuten methode is een handige praktijkcheck. Bepaal vooraf hoeveel bar je manometer ongeveer per 5 minuten zal dalen op je geplande diepte:
Met het voorbeeld (SAC 12,9 l/min, 20 m, 12 liter): 12,9 x 3 = 38,7 l/min, 38,7 / 12 = 3,2 bar/min, dus circa 16 bar per 5 minuten. Check tijdens de duik of je manometer ongeveer dit patroon volgt. Zit je hoger, dan keer je eerder om of verlaag je diepte; zit je lager, dan heb je extra marge. Plan altijd op het hoogste SAC in je buddyteam en houd rekening met opstijgtijd, safety stop en reserve. Wil je een concreet systeem dat zenderkoppeling gebruikt voor real-time gasverbruik en SAC-inzicht? Bekijk Shearwater duikcomputers en zenders.
Bepaal eerst je bruikbare gasvoorraad: flesvolume x bruikbare bar (na aftrek van je reserve). Deel dat door je verbruik op diepte: SAC x drukfactor. Resultaat is je maximale tijd op die diepte. Voorbeeld: 12 liter, 200 bar start, 50 bar reserve betekent 150 bar bruikbaar = 1800 liter. Met SAC 12 l/min op 20 m (3 bar) verbruik je 36 l/min. 1800 / 36 = 50 minuten. Houd rekening met opstijgen, safety stop en teamafspraken.
GOV is de Nederlandse term voor Gemiddeld OppervlakteVerbruik en gelijk aan SAC. De berekening is dus hetzelfde: GOV = (flesvolume x verbruikte bar) / (gemiddelde druk x duiktijd). Meet meerdere duiken in vergelijkbare omstandigheden en gebruik het gemiddelde als planningwaarde voor dat duiktype.
Dat verschilt per persoon en situatie. Veel recreatieve duikers zitten tussen 10 en 20 l/min aan de oppervlakte. Rustige stops kunnen 8 tot 12 l/min zijn; intensieve of stressvolle momenten 20 tot 30+ l/min. Meet je eigen SAC in verschillende scenario’s en plan conservatief, zeker bij kou, stroming of extra taakbelasting.
